Các loại trí thông minh

Lý thuyết về trí thông minh đa dạng được tiến sĩ Howard Gardner, giáo sư về tâm lý học tại đại học Harvard đề xuất năm 1983. Trong quyển sách “Cơ cấu trí khôn” của mình, tác giả đã giới thiệu 8 loại trí thông minh khác nhau của con người, và giúp chúng ta có được cái nhìn mới mẻ về trí tuệ con người, giúp ta tự khám phá trí tuệ của bản thân và tiềm năng của con người thông qua lý thuyết này.

Vậy đó là những loại trí thông minh nào? Và các phụ huynh có thể áp dụng như thế nào trong nuôi dạy con thông minh?

Thông Minh Ngôn Ngữ

Bao gồm sự khả năng nói và viết, khả năng học ngôn ngữ và sử dụng ngôn ngữ để đạt được mục tiêu. Trí thông minh này bao gồm cả khả năng sử dụng ngôn ngữ hiệu quả để thể hiện bản thân bằng hùng biện hoặc qua thi ca; hoặc có thể dùng ngôn ngữ để nhớ thông tin. Các nhà văn, nhà thơ, luật sư và diễn giả là những người có trí thông minh ngôn ngữ tốt.

Làm sao phát triển trí thông minh ngôn ngữ cho trẻ?

Ngay từ khi một tháng tuổi, bé đã biết chú ý lắng nghe và dõi theo những động tác của mẹ, vì vậy dù chưa nói được nhưng bé có thể tương tác với mẹ khi nghe mẹ nói và cười với mình. Thông thường, khi được 6 tháng bé có thể gọi “Ba, ba, mama” hay một số âm tiết đơn giản như “ê, a” khi “giao tiếp” với người lớn. Từ 9 tháng tuổi, bé có thể nói được những từ đơn giản, thực hành theo những yêu cầu của mẹ như “nheo mắt”, “làm mưa”, “lắc đầu”, “vỗ tay” hay cười khi mẹ gọi tên… Trước 3 tuổi, bé đã có vốn từ vựng tương đương 300 từ để trò chuyện và có thể “lý sự” với người khác.

Khi bé 12-18 tháng

Mẹ hãy dạy bé gọi tên các bộ phận của cơ thể hay những đồ vật xung quanh. Cha mẹ nên nói với bé một cách chậm rãi, rõ ràng và sửa cách phát âm cho bé nếu bé nói chưa đúng. Mẹ cũng có thể chọn những loại sách có tranh đơn giản, in đẹp với nhiều màu sắc để đọc và tạo cảm hứng cho bé.

Khi bé 18-24 tháng

Mẹ nên thường xuyên đọc truyện cho bé nghe, điều đó sẽ giúp bé phát triển khả năng ngôn ngữ rất hiệu quả. Khi đọc, mẹ hãy chú ý thay đổi giọng đọc và làm hành động minh họa theo các nhân vật trong truyện để giúp bé hiểu rõ và tạo cảm hứng cho bé. Cha mẹ cũng không nên ép bé nếu bé có dấu hiệu chán hay mất tập trung. Thêm vào đó, mẹ cũng cần dạy bé yêu những câu mệnh lệnh đơn giản, khuyến khích bé nhắc lại các câu ngắn. Thường xuyên trò chuyện, chơi đùa, tâm sự với bé giúp bé kích hoạt khả năng ngôn ngữ.

Khi bé 24-36 tháng

Mẹ cần đọc, kể truyện và tập cho bé bắt chước kể lại những câu truyện ngắn mẹ đã kể. Mẹ cũng nên tạo điều kiện cho bé giao lưu, tiếp xúc với những đứa trẻ khác. Nhu cầu được giao tiếp với các bạn của trẻ là rất lớn. Khi bé học cách chia sẻ (hay đòi hỏi), bé cần phát triển khả năng truyền đạt nhu cầu đó. Nếu như bé được chơi đùa với bạn bè, bé sẽ sớm học được cách truyền tải suy nghĩ, cảm giác của bé thành lời. Vì thế, mẹ nên dẫn bé đến các sân chơi hay công viên và khuyến khích bé giao tiếp với những bạn khác nhé.

Thông Minh Vận Động

Khả năng sử dụng cơ thể hoặc một phần cơ thể con người để giải quyết vấn đề, bao gồm cả khả năng của trí não điều khiển các hoạt động đó. Howard Gardner thấy rằng có sự liên hệ giữa hoạt động của trí óc và hoạt động thể chất. Các vận động viên thể thao, những người làm nghề thủ công, những thợ cơ khí và các bác sĩ phẫu thuật là những người sở hữu khả năng này của tư duy. Những người thuộc loại tài năng này rất khéo léo và thành công trong nghề thêu may, nghề thợ mộc hay nghề tạo mẫu. Hoặc họ có thể ham thích và theo đuổi những hoạt động của cơ thể như đi bộ đường dài, khiêu vũ, chạy bộ, cắm trại, bơi lội hoặc đua thuyền. Họ là những người thực hành, nhạy cảm, thường xuyên muốn vận động cơ thể của họ và có “phản ứng bản năng” với các tình huống, sự vật.

Một số đặc điểm của trẻ có trí thông minh vận động phát triển

  • Yêu thích thể thao, thích chơi thể thao. Khi chơi thể thao, trẻ cảm thấy hạnh phúc.
  • Trẻ có một môn thể thao ưa thích và thường xuyên chơi.
  • Trẻ khó có thể ngồi im một chỗ trong thời gian dài.
  • Trẻ thích học khi vận động.
  • Khi vận động và chơi thể thao, trẻ thấy mình nghĩ ra được nhiều ý tưởng hay.
  • Trẻ thích dùng thời gian rảnh của mình để dạo chơi bên ngoài.
  • Trẻ thích các công việc bằng tay như chạm khắc, thêu thùa, hoặc thiết kế mẫu.
  • Trẻ thích chạm vào đồ vật khi khám phá nó, khi giao tiếp trẻ thích chạm vào người khác.
  • Trẻ có khả năng vận động cơ thể tốt cũng như có khả năng phối hợp nhịp nhàng với người khác.
  • Trẻ thích tham gia vào vận động để trải nghiệm hơn là chỉ đọc sách hoặc xem băng hình.
  • Trẻ thích các trò chơi mạo hiểm, liều lĩnh hoặc tham giam vào hoạt động cơ thể đem lại cảm giác mạnh.
  • Trẻ nói chậm và nhịp điệu từ tốn, đôi khi việc này khiến người khác nói trẻ cần nói nhanh hơn.
  • Trong ngôn từ trẻ thích dùng những từ như cảm thấy, cảm giác, để mô tả sự vật cũng như hiểu biết của mình.
  • Trong tình cảm trẻ thích ôm ấp, hơn là khen tặng người khác những từ “có cánh”. Trẻ là người thiên về hình ảnh và không gian. Trẻ thích chơi thể thao hơn là đọc sách và xem phim.

Thông Minh Âm Nhạc

Bao gồm các kỹ năng  biểu diễn, sáng tác, và cảm nhận âm nhạc. Thông minh âm nhạc thúc đẩy khả năng nhận biết và sáng tác âm điệu, cao độ và nhịp điệu. Theo Howard Gardner thông minh âm nhạc song song với thông minh về ngôn ngữ. Ngoài ra, trí thông minh về âm nhạc còn có trong tiềm thức của bất cứ cá nhân nào, miễn là người đó có khả năng nghe tốt, có thể hát theo giai điệu, biết dành thời gian cho âm nhạc và nghe được nhiều tiết mục âm nhạc khác nhau với sự chính xác và sáng suốt của các giác quan.

Tăng cường trí thông minh âm nhạc cho trẻ

  • Hãy bắt đầu ngày mới bằng một bài hát: Dậy đi thôi mau dậy bạn ơi chim hót vang khi thấy ông mặt trời… Bài hát trước khi chải răng. Chải răng trắng nào. Chải răng trắng nào. Cùng chải răng. Cùng chải răng. Cùng chải răng thật trắng nào. Cùng chải răng thật trắng nào. Cùng chải răng. Hoặc hát theo nhạc bài Kìa con bướm vàng, bài hát Chúc bé ngủ ngon.
  • Hát về bất cứ cái gì, con gì, quả gì… mà bé nhìn thấy trong sách, trên đường phố hay trong phim để bé liên kết được kiến thức đã học với thực tế. Ví dụ ăn cơm trứng thì hát bài có quả trứng. Nhìn thấy bạn mèo thì hát bài con mèo. Đi vườn thú thấy con voi thì hát Chú voi con…
  • Bật nhạc không lời trong các bữa ăn. Nhưng nhớ là nhạc chứ không phải đĩa hình vì bé sẽ xem thay vì tập trung vào ăn.
  • Bật nhạc sôi nổi, tiết tấu nhanh và nhảy cùng bé.
  • Hát ru hay bật những bài hát ru cho trẻ trước khi ngủ.
  • Bật cho trẻ nghe độc tấu các loại nhạc cụ để trẻ phân biệt được các loại nhạc cụ và âm thanh của chúng.
  • Trao đổi với cô giáo ở trường để biết bé học những bài hát gì, trường hay bật đĩa gì để mua và cũng bật ở nhà cho bé nghe. Hát cùng bé những bài hát bé học ở trường để bé nhớ.
  • Khi bé được 5 tuổi hãy cho bé thử học nhạc nếu bé thích. Học nhạc, tập chơi nhạc hằng ngày giúp bé tăng khả năng tập trung, tư duy, phối hợp vận động, rèn tính kiên nhẫn và biểu diễn nhạc giúp bé trở nên tự tin hơn.
  • Giúp bé ôn các bài hát và học thêm một bài hát mới mỗi ngày qua youtube. Bé có thể nghe các bài hát bằng các ngôn ngữ khác nhau chứ không phải chỉ tiếng Việt. Điều này giúp bé rèn thính giác nghe được các âm khác nhau trong các ngôn ngữ khác nhau, rèn bộ máy phát âm để phát âm được các âm khác nhau giúp bé học bất cứ một ngôn ngữ nào sau này một cách đơn giản. Tuy nhiên bạn không nên hát cho trẻ những bài hát đó.
  • Làm các nhạc cụ đơn giản như xúc xắc, trống ống bơ, đàn bằng dây chun, đàn nước… cùng bé và để bé tự khám phá và sáng tác nhạc của mình.

Thông Minh Giao Tiếp Xã Hội

Đây là năng lực hiểu và làm việc được với những người khác. Đặc biệt là, điều này yêu cầu có khả năng cảm nhận và dễ chia sẻ với tâm trạng, tính cách, ý định và mong muốn của những người khác. Một cá nhân có trí thông minh về giao tiếp có thể rất giàu lòng trắc ẩn và đầy tinh thần trách nhiệm đối với xã hội, hoặc là người có sức lôi với mọi người và tập thể, họ còn có khả năng thấu hiểu những người khác và từ đó nhìn ra viễn cảnh của thế giới bên ngoài bằng chính cặp mắt của những con người đó. Trong thực tế, họ rất tuyệt vời với vai trò của người môi giới,  người hoà giải hoặc là thầy giáo, tư vấn tâm lý.

Dạy trẻ các tố chất sau để phát triển trí thông minh giao tiếp xã hội:

  • Nói với giọng nhiệt tình, quyết đoán
  • Không nói vòng vo
  • Tránh ậm ừ
  • Sử dụng ngôn ngữ cử chỉ “phản chiếu”
  • Hỏi lại những điều chưa rõ
  • Liên lạc qua ánh mắt
  • Chứng tỏ khả năng giao tiếp qua văn viết
  • Nhớ tên người đối diện
  • Tạo sự thân mật đối với người đối diện

Thông Minh Không Gian

Liên quan đến suy nghĩ bằng hình ảnh, hình tượng và khả năng cảm nhận, chuyển đổi và tái tạo lại những góc độ khác nhau của thế giới không gian trực quan. Những người sở hữu loại trí thông minh về không gian ở mức độ cao thường có một độ nhạy cảm sắc bén với những chi tiết cụ thể trực quan và có thể hình dung được một cách sống động, vẽ ra hay phác họa những ý tưởng của họ dưới dạng hình ảnh, đồ hoạ, cũng như họ có khả năng tự định hướng bản thân trong không gian 3 chiều một cách dễ dàng.

Phát triển trí thông minh thị giác cho trẻ

  • Chơi các trò chơi ô chữ. Học sử dụng bản đồ, hình ảnh kí hiệu.
  • Tự trang trí phòng ngủ của mình.
  • Chơi các trò chơi nhanh tay lẹ mắt.
  • Sử dụng hình vẽ kết hợp khi diễn đạt, trình bày ý kiến.

Thông Minh Nội Tâm

Một người mạnh mẽ về loại trí tuệ này có thể dễ dàng tiếp cận và nhìn rõ được những cảm xúc của chính bản thân mình, phân biệt được giữa nhiều loại trạng thái tình cảm bên trong và sử dụng chính những hiểu biết về bản thân mình để làm phong phú thêm và vạch ra con đường cho cuộc đời mình. Họ có thể là người rất hay tự xem xét nội tâm và ham thích được trầm tư suy nghĩ, được ở trong trạng thái tĩnh lặng hay trong các trạng thái tìm hiểu tinh thần một cách sâu sắc khác. Mặt khác họ có thể là người có tính độc lập mạnh mẽ, tính thẳng thắn cao độ và cực kỳ tự giác, có kỷ luật. Trong bất cứ trường hợp nào, họ thuộc dạng tự lập và thích làm việc một mình hơn là làm việc với người khác.

Đặc điểm của người thông minh nội tâm

  • Thường dành thời gian một mình để nghiền ngẫm và suy tưởng về những vấn đề quan trọng
  • Thường xuyên tham gia vào các cuộc hội thảo để hiểu rõ hơn về bản thân
  • Có chính kiến độc lập khác với đám đông. Đôi khi tôi còn bị cho là lập dị
  • Thường xuyên xem xét lại bản thân xem đã sống hòa hợp với giá trị sống của mình chưa
  • Thường không tiết lộ những điều bí mật của bản thân
  • Nhìn nhận rõ điểm mạnh và điểm yếu của bản thân
  • Có ý trí độc lập và mạnh mẽ
  • Ghi lại những diễn biến tâm lý của bản thân
  • Thích làm chủ thay vì làm theo người khác
  • Thích ở nhà vào cuối tuần trong một ngôi nhà nhỏ yên tĩnh vào cuối tuần thay vì đi nghỉ ở đô thị ồn ào
  • Có thể diễn giải nôi tâm của mình thông xuốt với người khác
  • Thích đọc sách về tâm lý và nghiên cứu về tâm lý
  • Thích sống với những triết lý sống đã được kiểm chứng
  • Thường hồi tưởng lại những điều mình nói và đánh giá chúng để lần sau làm tốt hơn
  • Khi tham gia các khóa học tôi thường thầm nhận xét và so sánh với những chính kiến của mình để tìm ra điểm khác biệt và điểm chung

Thông Minh Logic, Toán học

Bao gồm khả năng phân tích các vấn đề một cách logic, thực hiện các hoạt động liên quan đến toán học tốt, xem xét các vấn đề rất khoa học. Theo Howard Gardner thì những người có trí thông minh này có khả năng phát hiện, suy diễn ra các trình tự, lý do  và tư duy logic tốt, cách tư duy theo dạng nguyên nhân – kết quả,. Trí thông minh này có mối liên quan chặt chẽ với những ý tưởng khoa học và toán học, khả năng sáng tạo các giả thuyết, tìm ra các mô hình số học hoặc quy tắc dựa trên các khái niệm, đồng thời ưa thích các quan điểm dựa trên lý trí trong cuộc sống nói chung.

Một số cách phát triển trí thông minh Logic, Toán học

  • Chơi các trò chơi logic toán học, giải các câu đố logic và các vấn đề về trí não: Mua những cuốn sách về các câu đố hoặc vào trang web có các bài toán vui và câu đố hóc búa…, rồi tự mình hoặc cùng bạn bè giải đố.
  • Học cách sử dụng bàn tính
  • Thực hành các tính toán đơn giản mà không dùng máy tính (bạn có thể sử dụng giấy bút khi đã tính xong để kiểm tra lại kết quả). Nếu nhận thấy mình có thể tính nhẩm dễ dàng, hãy luyện các bài toán khó hơn.
  • Thảo luận cùng gia đình, bạn bè… về toán học, về các khái niệm hoặc các sự kiện khoa học.
  • Học một ngôn ngữ máy tính như Basic, Pascal… Nếu bạn thích, hãy học ngôn ngữ máy tính HTML hay Java để tạo trang web cho mình.
  • Tham gia khóa học cơ bản về khoa học hoặc Toán học ở trường ĐH, bạn cũng có thể mua sách hướng dẫn tự học
  • Đọc báo hàng ngày về các mục kinh doanh, tìm hiểu các khái niệm về tài chính và kinh tế mà bạn chưa biết rõ.
  • Đọc những khám phá và những tìm tòi về khoa học hoặc toán học nổi tiếng.
  • Đến tham quan một phòng thí nghiệm hoặc môi trường có sử dụng toán học hoặc các khái niệm toán học. Thăm các bảo tàng khoa học, nhà mô hình vũ trụ, bể nuôi sinh vật biển, viện nghiên cứu, hoặc các trung tâm khoa học khác.
  • Học cách sử dụng “phương pháp thử và sai” trong việc giải quyết vấn đề liên quan đến toán học.
  • Hình thành các nhóm học tập để thảo luận về những khám phá khoa học gần đây và những vấn đề liên quan của chúng với cuộc sống hàng ngày.
  • Xem các chương trình (truyền hình), các phim tài liệu về khoa học và toán học.
  • Chú ý những khái niệm khoa học, các biểu thức toán học không quen thuộc mà bạn tìm thấy trong lúc đọc sách. Và tìm lời giải thích trong sách giáo khoa hoặc từ những người am hiểu về các vấn đề đó. Không tránh né những vấn đề có liên quan đến toán học mà bạn gặp phải trong cuộc sống hàng ngày.
  • Tự ghi âm khi bạn nói to về lời giải một bài toán khó.
  • Nhận xét và xác định các nguyên lý khoa học đang diễn ra xung quanh bạn. Tìm hiểu các ý tưởng toán học và khoa học được sử dụng như thế nào trong cuộc sống.
  • Hãy kiếm một kính thiên văn, kính hiển vi hoặc công cụ khuếch đại khác và sử dụng nó để khám phá thế giới chung quanh bạn.
  • Hãy dạy toán hoặc các khái niệm khoa học khác cho người nào đó ít hiểu biết hơn bạn về mặt này.

Thông Minh Tự Nhiên

Giúp cho con người nhận thức, phân loại và rút ra được những đặc điểm của môi trường. Những người có trí thông minh về tự nhiên luôn hòa hợp với thiên nhiên và thích thú với sự nuôi trồng , khám phá thiên nhiên, tìm hiểu về các sinh vật. Những người này thích cắm trại, làm vườn, leo núi, khám phá thế giới và không hứng thú với những đề tài không gắn với môi trường.

Cách phát triển trí thông minh tự nhiên cho trẻ

  • Sưu tập các loại lá cây, đá, côn trùng, hoa…
  • Nhận biết các loại hoa, cây cối trong sân nhà hoặc khu phố.
  • Tìm hiểu các đặc trưng riêng biệt của các loại động vật (như đặc trưng của chó và mèo, các loài động vật hoang dã, sóc, chim…).
  • Khuyến khích niêm say mê sưu tập tranh ảnh động thực vật.
  • Tham gia các hoạt động ngoài trời như cắm trại, câu cá, làm vườn…
  • Xem các chương trình địa lý quốc gia, kênh khám phá hay các chương trình khảo sát động vật hoang dã ví dụ cá voi và các loài động vật khác.

Muốn phát triển các trí thông minh trên cho bé?